### KICHWA CHA HABARI: Changamoto Zinazowakabili Walimu Wakuu Nchini Tanzania Kutokana na Sera ya Elimu Bure: Uchunguzi Kifani (Case Study) Wilaya ya Nyasa.

**Utangulizi**

Tangu Serikali ya Tanzania ilipotangaza na kuanza kutekeleza Sera ya Elimu Msingi Bila Malipo (Elimu Bure) mwishoni mwa mwaka 2015, kumekuwa na mwitikio mkubwa sana chanya. Sera hii imesaidia maelfu ya watoto waliokuwa wamekosa fursa ya kusoma kupata nafasi hiyo. Hata hivyo, utekelezaji wa sera hii umebeba sura mbili; huku wazazi wakishangilia, Walimu Wakuu mashuleni, hasa katika maeneo ya pembezoni kama Wilaya ya Nyasa, wamejikuta wakibeba mzigo mzito wa kiutawala na kiutendaji. 

Wilaya ya Nyasa, iliyopo Mkoa wa Ruvuma kando kando ya Ziwa Nyasa, ina mandhari nzuri lakini pia ina changamoto zake za kijiografia. Makala hii inaangazia changamoto kuu wanazokumbana nazo Walimu Wakuu katika wilaya hii na maeneo mengine nchini kufuatia utekelezaji wa sera hii.

**1. Msongamano Mkubwa wa Wanafunzi Madarasani**

Kufuatia tangazo la elimu bure, uandikishaji wa wanafunzi wapya wa darasa la kwanza na awali uliongezeka kwa kasi kubwa mno. Kwa wilaya kama Nyasa, ongezeko hili halikuendana na kasi ya ujenzi wa miundombinu. Walimu Wakuu wanajikuta na jukumu gumu la kusimamia madarasa yenye wanafunzi zaidi ya 100 hadi 150 katika chumba kimoja, jambo ambalo linashusha ubora wa utoaji wa elimu na kufanya mazingira ya kufundishia kuwa magumu.

**2. Dhana Potofu ya Wazazi Kuhusu "Elimu Bure"**

Hii ni changamoto inayowatesa Walimu Wakuu wengi. Baadhi ya wazazi wametafsiri neno "Bure" kama kuachiwa Serikali kila kitu. Katika baadhi ya vijiji Wilayani Nyasa, wazazi wameacha kabisa kuchangia kwa hiari mambo ya msingi kama vile chakula cha mchana kwa wanafunzi au ulinzi wa shule. Mwalimu Mkuu anapojaribu kuitisha kikao kuomba ushirikiano huu, mara nyingi hukumbana na upinzani mkali au vitisho vya kusemewa kwa viongozi wa juu kuwa "anachangisha michango iliyokatazwa."

**3. Ucheleweshwaji na Udogo wa Ruzuku (Capitation Grants)**

Shule zinaendeshwa kwa fedha za ruzuku zinazoletwa na Serikali kila mwezi (Capitation grants). Hata hivyo, fedha hizi mara nyingi hazitoshelezi mahitaji halisi ya shule na wakati mwingine huchelewa kufika. Walimu Wakuu wanajikuta katika wakati mgumu wa kununua vifaa vya kufundishia (kama chaki na madaftari ya maandalizi), kulipia ankara za maji na umeme, huku wakiwa wamepigwa marufuku kukusanya fedha yoyote kutoka kwa wazazi.

**4. Changamoto za Kijiografia na Usafirishaji (Uhalisia wa Nyasa)**

Kwa Wilaya ya Nyasa, kijiografia kuna maeneo mengi yenye milima na mengine yanayofikika kwa tabu kupitia usafiri wa majini (Ziwa Nyasa). Wakati shule zinapopata fedha za ujenzi au vifaa, Walimu Wakuu hukumbana na gharama kubwa za kusafirisha vifaa hivyo vya ujenzi kutoka mjini hadi vijijini. Fedha zilizopangwa kwa bajeti ya kawaida mara nyingi haziendani na uhalisia wa gharama za usafirishaji katika maeneo haya magumu.

**5. Upungufu Mkubwa wa Walimu**

Msongamano wa wanafunzi umebua hitaji kubwa la walimu. Walimu Wakuu wanalazimika kupanga vipindi vingi kwa walimu wachache waliopo, jambo linalosababisha uchovu (burnout) kwa walimu. Kwa maeneo ya pembezoni kama Nyasa, inakuwa vigumu kuwashawishi walimu wapya kubaki katika vituo vyao vya kazi kutokana na mazingira magumu ya upatikanaji wa huduma za kijamii, hivyo kumuachia Mwalimu Mkuu mzigo wa kuziba mapengo hayo.

**Hitimisho**

Ingawa Sera ya Elimu Bure ni mkombozi kwa mtoto wa Kitanzania, ni wazi kuwa Walimu Wakuu wanafanya kazi katika mazingira ya shinikizo kubwa. Ili kufikia malengo ya elimu bora, kuna haja kwa Serikali kuangalia upya kiwango cha ruzuku kinachotolewa kikizingatia jiografia ya maeneo (kama Wilaya ya Nyasa), sambamba na kutoa elimu endelevu kwa jamii ili wazazi watambue kuwa "Elimu Bure" haiondoi wajibu wao katika malezi na maendeleo ya shule.